ରାତ୍ରଭରି ଦିନ

ଶ୍ରୀ କାଳୀ ପ୍ରସାଦ ଦାସ

ପରିଚୟ (Introduction)

ଶ୍ରୀ କାଳୀ ପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ 'ରାତ୍ରଭରି ଦିନ' ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଏବଂ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ପାଠକଙ୍କୁ ମଣିଷ ମନର ଅତଳ ଗହ୍ୱର ଓ ସମ୍ପର୍କର ଜଟିଳତା ସହ ପରିଚିତ କରାଏ । ପୁସ୍ତକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱକବି ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ଏକ ମହାନ ଉକ୍ତି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି, ଯେଉଁଠି ନଦୀ ସମୁଦ୍ର ହେବା ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବାକୁ ତା’ର ଗର୍ବ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ସାଧୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହି କାହାଣୀଟି ମୂଳତଃ ପ୍ରଣୟ, ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଉପଭୋଗର ଏକ ବିଚିତ୍ର ସନ୍ତରଣ, ଯେଉଁଠି ଯୌବନର ଡେଣା ମେଲିଲେ ମନ ଅମାନିଆ ହୋଇ ଏକ ଅଜଣା ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଧାଏଁ । ଲେଖକ ଏଠାରେ ଜୀବନକୁ ଏକ 'ପଶାପାଲି ଖେଳ' ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଭାଗ୍ୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ସେ କେବଳ ସମୟର ମୁଠା ମୁଠା ଗୋଟି ଧରି ରହିଯାଏ ।

ନାୟକ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଥିରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ କେମିତି ଅତୀତର ସୁଖଦାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ବର୍ତ୍ତମାନର ଅଶାନ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନରେ ଏକ ଭଉଁରୀ ପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଛି । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଏମିତି ଏକ ଭାବନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରାରେ ନେଇଯିବ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମର ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ବିରହର ନିଷ୍ଠୁର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକାଠି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଏହା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷ ମନର ସେହି ଅକୁହା ଶୂନ୍ୟତା, ପ୍ରତାରଣା ଏବଂ ଆହତ ପୌରୁଷକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ନିଖୁଣ ପ୍ରୟାସ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ଶ୍ରୀ କାଳୀ ପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ 'ରାତ୍ରଭରି ଦିନ' ଉପନ୍ୟାସର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଯାହା ପାଠକଙ୍କୁ ମଣିଷ ମନର ଗଭୀରତା ସହ ପରିଚିତ କରାଏ । ଏହି କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସମୟ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ନାୟକ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଲେଜ ଜୀବନର ସେହି ରଙ୍ଗୀନ ଦିନଗୁଡ଼ିକ, ଯାହାକୁ ଲେଖକ 'ପ୍ରଣୟ ରାଜ୍ୟ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟର ପରିବେଶ 'ଚେରାପୁଞ୍ଜିର ବର୍ଷା' ପରି ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନିଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଯୌବନର ଉନ୍ମାଦନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଭୂତି ହୋଇ ରହିଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ସହରୀ ଜୀବନ ଓ ଉଚ୍ଚପଦସ୍ଥ ଅଫିସରଙ୍କ ଚାକଚକ୍ୟ ଭରା ଦୁନିଆ। କାହାଣୀର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ସରକାରୀ ବାସଭବନ, ଅଫିସରଙ୍କ କ୍ଲବ, ଏବଂ ସିନେମା ହଲ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଛି । ଏହି ପରିବେଶରେ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିପତ୍ତି ଓ ଫେସନକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁଖ ବା ସମ୍ପର୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ । ଏଠାରେ ବାହାରକୁ ସବୁକିଛି ଆଲୋକିତ ଓ ସଫଳ ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଏକ ଅଜଣା ଶୂନ୍ୟତା ବିରାଜମାନ କରେ ।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ହତ୍ୟା ମାମଲା ଓ କୋର୍ଟ ପରିବେଶର ଅବତାରଣା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସମାଜର ଗୋପନ ଅତୀତ ଓ ପ୍ରତାରଣାର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ । 'ରାତ୍ରଭରି ଦିନ' ର ମୂଳ ମର୍ମ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ବାହାରେ ଦିନର ଆଲୋକ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ମନ ଭିତରେ ଅତୀତର ଦୁଃଖଦ ସ୍ମୃତିର ଅନ୍ଧକାର ରାତି ଭରି ରହିଥାଏ । ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି କାହାଣୀକୁ ଏକ ଗଭୀର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ (Major Characters)

ଏଠାରେ 'ରାତ୍ରଭରି ଦିନ' ପୁସ୍ତକର ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନଙ୍କର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:

ବାରୀନ୍ଦ୍ର: ସେ ଜଣେ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍‌. ଅଫିସର ଏବଂ ପ୍ରତିଭାବାନ ଲେଖକ। ଅତୀତର ପ୍ରେମ ସ୍ମୃତି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଅଶାନ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅହରହ ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି ।

ସୁଖଦା: ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଲେଜ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପ୍ରେମିକା। ସେ ଅନ୍ୟକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଲିଭା ସ୍ମୃତି ଏବଂ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ଶୈବାଳିନୀ: ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୈବାଳିନୀ ଅତ୍ୟାଧୁନିକା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ଦେହୀ। ତାଙ୍କର ଗୋପନ ଅତୀତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ।

କୈଳାସ: ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହପାଠୀ କୈଳାସ ଜଣେ ସାଧାରଣ କିରାଣୀ। ସେ ଅଭାବ ଅନାଟନ ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଛନ୍ଦାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ସୁଖୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସଂସାର ଅତିବାହିତ କରୁଛନ୍ତି ।

ଛନ୍ଦା: କୈଳାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଛନ୍ଦା ନିଜ ସ୍ୱାମୀର ସଫଳତା ପାଇଁ ଅନେକ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ସେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ନାରୀ ଓ ପତ୍ନୀର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିଛବି ।

କୁମାର ଚୌଧୁରୀ: ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ଅତୀତର ପ୍ରେମିକ କୁମାର ଚୌଧୁରୀ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର। ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ହତ୍ୟା ମାମଲାରେ ସେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଶେଷରେ କଠୋର ଫାଶୀ ଦଣ୍ଡ ପାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଫେସର ଆଲେଗ୍‌ସେନ୍‌: ଜଣେ ପ୍ରୌଢ଼ ପ୍ରଫେସର, ଯିଏ ଅତୀତରେ ଛନ୍ଦାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ବିକୃତ ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପରତାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି-।

ମଙ୍ଗୁ: ଜଣେ ଗରିବ ଫଟୋଗ୍ରାଫର, ଯିଏ ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଓ ସୁଖଦାଙ୍କ ଗୋପନ ଅଭିସାର ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ନିଜ ପରିବାର ଚଳାନ୍ତି ।

ଅନୁଦିତା (ମାଉସୀ): ସାମ୍ବାଦିକ କରବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନୁଦିତା ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଗୃହିଣୀ। ସେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୀବନର ଜଟିଳତା ଏବଂ ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀର ସତ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।

ଉଲି ଭାଉଜ: ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଉଜ ଉଲି, ଅନ୍ୟକୁ ଭଲ ପାଇ ଜବରଦସ୍ତି ଅନ୍ୟକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଅତୃପ୍ତ ପ୍ରେମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ଶେଷରେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ଭାସ୍କର: ଉଲି ଭାଉଜଙ୍କ ଗୋପନ ପ୍ରେମିକ। ଉଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଜଣେ ବିରହୀ ପ୍ରେମିକ ଭାବରେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି କେଉଁଆଡ଼େ ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।

ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ: ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ପ୍ରତିଭାବାନ ଶିଳ୍ପୀ। କୁମାର ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଈର୍ଷାର ଶିକାର ହୋଇ ସେ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବରେ ବିଷ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ହତ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ ।

ନବୀନ୍‌: ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବନ୍ଧୁ। ସେ ପ୍ରେମ ନକରି ନିଜ ମା'ଙ୍କ ପସନ୍ଦରେ ବିଶାଖାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନ ବିତାଉଛନ୍ତି ।

ବୈଶାଳୀ: ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏବଂ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପିଲାଦିନର ସାଥୀ। ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଫେରିବା ବାଟକୁ ଚାହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ରହିଛନ୍ତି ।

ବିଶ୍ୱନାଥ: ସୁଖଦାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମ୍ୟାରିନ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟର। ସେ ସୁଖଦାଙ୍କ ସହ ଏକ ସମ୍ପନ୍ନ ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସୁଖରେ ଦିନ କାଟୁଛନ୍ତି ।

ଅହଲ୍ୟା: ଭାରତ ଭାଇଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଅଭିଜାତ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଆକ୍ଷେପ କରି ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ସଂସାରରେ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ ।

ବନମାୟା: ଅର୍ଜ୍ଜୁନ ଘୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ ସେ ରମେଶ ଚୌଧୁରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଳଙ୍କିତ ଅତୀତ ତାଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଚିରକାଳ ଅତୃପ୍ତ କରି ରଖିଥିଲା ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଜଣେ କୃତୀ ଛାତ୍ର, ଉଚ୍ଚପଦସ୍ଥ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍‌. ଅଫିସର ଏବଂ ଜଣେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଔପନ୍ୟାସିକ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ସଫଳତା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ବିରାଜମାନ କରୁଛି । ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଏକ 'ପଶାପାଲି' ଖେଳ ସହିତ ତୁଳନା କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ସମୟର ମୁଠା ମୁଠା ଗୋଟି ଧରି ଚାଲିଛନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରେମିକା ସୁଖଦାଙ୍କୁ ନ ପାଇବା ।

ବାରୀନ୍ଦ୍ର ମନେପକାଉଛନ୍ତି ସେହି ଦିନକୁ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ବସି ନିଜର ଭାବନାରେ ମଜି ରହିଥିଲେ ଏବଂ ହଠାତ୍‌ ସୁଖଦା ପଛରୁ ଆସି ତାଙ୍କ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ । ସୁଖଦାଙ୍କ ସେହି ପରଶରେ ସେଦିନ ଯେଉଁ ଶିହରଣ ଥିଲା, ତାହା ଆଜି ବି ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସତେଜ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆଖି ଖୋଲିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସୁଖଦା ଆଉ ପୂର୍ବର ସେଇ ବାଳିକା ହୋଇ ରହିନାହିଁ । ତାଙ୍କ ମଥାରେ ସିନ୍ଦୂର ଏବଂ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ଅଛି। ସୁଖଦା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ସେଇ ପୁରୁଣା 'ରାଧା'ର ଅପମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି ଏବଂ ସେ ଏବେ 'ବ୍ୟବଧାନର ନାୟିକା' । ସୁଖଦାଙ୍କର ଏହି ବିଦାୟ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କ୍ଷତ ହୋଇ ରହିଗଲା। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସ୍ମୃତି ବିନା ସେ ଅନୁତାପର ଅଗ୍ନିରେ ସାରା ଜୀବନ ଦଗ୍‌ଧ ହେବେ ।

ସୁଖଦାଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଶୈବାଳିନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଶୈବାଳିନୀ ଜଣେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକା, ଫେସନପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ନାରୀ । ସେ ସର୍ବଦା ନିଜକୁ ଜଣେ ଉଚ୍ଚପଦସ୍ଥ ଅଫିସରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନର ଭାବନା ବୁଝିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସମୟ ବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ । ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମାନସିକ ମିଳନ ନାହିଁ। ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଦେହର ସମ୍ପର୍କ, ମନର ନୁହେଁ ।

ଶୈବାଳିନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ଦେହୀ ମନୋଭାବର। ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଉପନ୍ୟାସ ଲେଖନ୍ତି, ଶୈବାଳିନୀ ସେଥିରେ ଥିବା କାଳ୍ପନିକ ନାୟିକାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି । ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସର ନାୟିକାମାନେ ବୋଧହୁଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମିକା । ଏହି ସନ୍ଦେହ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ । ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବିବାହ କରିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ହୁଏତ ସେ ସୁଖୀ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତେ । ତାଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନରେ ଏମିତି ଏକ ସମୟ ଆସିଛି ଯେଉଁଠି ଦୁହିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଏବଂ ମାନ-ଅଭିମାନ ଲାଗି ରହିଛି ।

ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହପାଠୀ କୈଳାସ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଛନ୍ଦାଙ୍କ ଜୀବନ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ । କୈଳାସ ଜଣେ ସାଧାରଣ କିରାଣୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ସଂସାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ । ଏହାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଛନ୍ଦା। ଛନ୍ଦା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତୀତରେ ଅନେକ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଚାକିରୀ ଛାଡ଼ି କୈଳାସଙ୍କ ସ୍ୱଳ୍ପ ଆୟ ମଧ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ସଂସାର ଚଳାଉଛନ୍ତି । ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗେ ଯେ କୈଳାସ ଅଭାବରେ ଥାଇ ବି ଧନୀ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଏତେ ପ୍ରତିପତ୍ତି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ର ।

ଛନ୍ଦାଙ୍କ ଅତୀତରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା । ସେ କୈଳାସଙ୍କୁ ମଣିଷ କରି ଗଢିବା ପାଇଁ ପ୍ରଫେସର ଆଲେଗ୍‌ସେନ୍‌ଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜ ଦେହ ଓ ମନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ । ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଛନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି 'ତ୍ୟାଗ' ତାଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୃଷ୍ଟି କଲା । ଶୈବାଳିନୀ କିନ୍ତୁ ଛନ୍ଦାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ତାତ୍ସଲ୍ୟ କରନ୍ତି । ଛନ୍ଦାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେବା ପରେ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ଈର୍ଷା ଆହୁରି ବଢିଗଲା, କାରଣ ସେ ନିଜେ ସନ୍ତାନ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ ।

ବାରୀନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଜୀବନର ଘଟଣାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚରିତ୍ରଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ଅବତାରଣା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ପର୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ଦର୍ଶାଏ । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଉଲି ଭାଉଜଙ୍କ କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ । ଉଲି ଭାଉଜ ଭାସ୍କର ନାମକ ଜଣେ ଯୁବକକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରିବାର ଚାପରେ ସେ ଉମା ଭାଇଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ଏହି ଅତୃପ୍ତ ପ୍ରେମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ସେହିପରି ବନମାୟାଙ୍କ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତାରଣାର ଚିତ୍ର । ସେ ଅର୍ଜ୍ଜୁନ ଘୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ ଡାକ୍ତର ରମେଶ ଚୌଧୁରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର କଳଙ୍କିତ ଅତୀତ ପାଇଁ ଚିରକାଳ ଅନୁତାପ କରିଥିଲେ ।

ଏହି ସବୁ ଉଦାହରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ କିଛି ନା କିଛି ଛଳନା ଭିତରେ ବଞ୍ଚିଥାଏ । ତାଙ୍କୁ ଲାଗେ ଯେ କେବଳ ଭଲ ପାଇବା ପ୍ରେମ ନୁହେଁ, ବରଂ ମନର ଉପଯୋଗିତା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମ । ତାଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନରେ ସେ ଯାହା ପାଇଛନ୍ତି, ତାହା କେବଳ ଏକ ବନ୍ଧନ, ସୁଖ ନୁହେଁ ।

ବାରୀନ୍ଦ୍ର ନିଜର ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉପନ୍ୟାସ ଲେଖିବାକୁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବାଛି ନେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସର ନାୟିକାମାନେ ଯଥା ମାଧୁରୀ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତା, ବାସ୍ତବରେ ସୁଖଦା ଏବଂ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କର ବିକଳ୍ପ ରୂପ । ଶୈବାଳିନୀ କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ବି ସନ୍ଦେହ ଖୋଜନ୍ତି । ବାରୀନ୍ଦ୍ର କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଶୈବାଳିନୀଙ୍କୁ ଭଲ ନ ପାଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଜଣେ 'ଭଣ୍ଡ ତପସ୍ୱୀ' ପରି ମନେହୁଏ । ସେ ବେଳେବେଳେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନାରୀ ଉପଭୋଗର ଲାଳସା ତାଙ୍କୁ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।

ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହେବା ଘଟଣା ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ ଥିଲା। ଶୈବାଳିନୀ ଅଭିଯୋଗ କଲେ ଯେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବହେଳା ପାଇଁ ଏହା ଘଟିଛି । ଏହି ଘଟଣା ପରଠାରୁ ଦୁହିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ଆହୁରି ବଢିଗଲା। ଶୈବାଳିନୀ ସର୍ବଦା ଈର୍ଷା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ଜଳୁଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଏକ ନର୍କରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା ।

କାହାଣୀରେ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ପ୍ରତିଭାବାନ ଶିଳ୍ପୀ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଏ । ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପଛରେ କୁମାର ଚୌଧୁରୀ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହାତ ଥିଲା । କୁମାର ଚୌଧୁରୀ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଥିଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜଙ୍କ ସଫଳତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଈର୍ଷା ଥିଲା । ସେ ତିନିଜଣ ତରୁଣୀଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅତି ଚତୁରତାର ସହ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହି ହତ୍ୟା ମାମଲାର ବିଚାର ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଶୈବାଳିନୀ ହଠାତ୍‌ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଯେ ଶୈବାଳିନୀ ଜଣେ ହତ୍ୟାକାରୀ ପ୍ରତି ଏତେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କାହିଁକି ?

କୋର୍ଟରେ ବିଚାର ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଶୈବାଳିନୀ କୁମାର ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ କଥା ହେବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ସେହିଦିନ ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟର ସାମ୍ନା କଲେ। ଶୈବାଳିନୀ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଯେ କୁମାର ଚୌଧୁରୀ ତାଙ୍କର ଅତୀତର ପ୍ରେମିକ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଏବେ ବି ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି । ସେ ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ସେ କେବେବି ତାଙ୍କର ହୋଇପାରିନଥିଲେ । ଶୈବାଳିନୀ ଏପରିକି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଯେ ସେ ବିବାହ ପରେ ମଧ୍ୟ କୁମାରଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ ।

ଏହି ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୌରୁଷକୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଲା । ଶୈବାଳିନୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାପର ବୋଝ ସହି ନପାରି ଶେଷରେ ବିଷ ପିଇ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ । କୁମାର ଚୌଧୁରୀଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା । ଶେଷରେ ବାରୀନ୍ଦ୍ର ଏକୁଟିଆ ରହିଗଲେ। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ନିଃସଙ୍ଗ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଶାନ୍ତି । ସେ ସୁଖଦାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଭାବନ୍ତି ଯେ, ଜୀବନରେ ସମ୍ପର୍କର ଏହି ଛଳନା ଆଜିର ମଣିଷକୁ କେମିତି ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରୁଛି । ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଅତୃପ୍ତ କାହାଣୀ ପାଠକଙ୍କୁ ଏକ ଗଭୀର ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଯାଏ ।

ଏହି ସମଗ୍ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ସାମାଜିକ ସଫଳତା ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତି ମଣିଷକୁ ସୁଖ ଦେଇପାରେନାହିଁ, ଯଦି ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ମନର ମିଳନ ନଥାଏ। ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଘଟଣାବଳୀ ଜୀବନର ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ବାସ୍ତବତାକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ରାତ୍ରଭରି ଦିନ'ର କାହାଣୀ କେବଳ କିଛି ଚରିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଅନ୍ତରରେ ଚାଲିଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିଛବି। ନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିବାର ଯେଉଁ ବ୍ୟାକୁଳତା ନେଇ କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଶେଷରେ ତାହା ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ସେ ସବୁକିଛି ପାଇ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଜୀବନର ପଶାପାଲି ଖେଳରେ ଜଣେ ପରାଜିତ ସୈନିକ ପରି ମନେହୁଅନ୍ତି ।

ଶୈବାଳିନୀଙ୍କ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୋପନ ଅତୀତର ଉନ୍ମୋଚନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସମ୍ପର୍କର ଭିତ୍ତିଭୂମି କେତେବେଳେ କେଉଁ ଅଜଣା ଝଡ଼ରେ କାଚ ପରି ଭାଙ୍ଗି ଚୂରମାର ହୋଇଯାଇପାରେ । ବାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନରେ ଦିନର ଆଲୋକ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ରାତିର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅହରହ ଚାଲିଥାଏ, ଯାହା ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକକୁ ସାର୍ଥକ କରେ ।